Το δεύτερο μέρος
Τα τραγούδια της Νάπολης, εξηγημένα
Τα τραγούδια της Νάπολης στο δεύτερο μέρος της συναυλίας για νεοφερμένους: από πού προέρχεται η canzone napoletana και ποια είναι τα πιο γνωστά τραγούδια της.
Κρατήστε τις θέσεις σας ↗Τι είναι η canzone napoletana
Η καντσόνε ναπολετάνα είναι το όνομα για το τραγούδι στη ναπολιτάνικη γλώσσα, συνήθως γραμμένο για μία φωνή, τις περισσότερες φορές ανδρική, αν και το τραγουδούν και γυναίκες. Κυριαρχούν τα ερωτικά τραγούδια και οι σερενάτες, και πολλά από αυτά νοσταλγούν τη Νάπολη μιας παλαιότερης εποχής. Πρόκειται για έντεχνη λαϊκή μουσική και όχι για ανώνυμη παραδοσιακή μελωδία. Τα Santa Lucia, Funiculì funiculà, Torna a Surriento και 'O sole mio είναι οι τίτλοι που οι περισσότεροι γνωρίζουν. Οι στίχοι είναι στα ναπολιτάνικα, γι' αυτό διαφέρουν από τα πρότυπα ιταλικά ακόμη και εκεί όπου το νόημα είναι εύκολο να μαντέψει κανείς.
Ένας διαγωνισμός τραγουδιού που γέννησε το είδος
Από τη δεκαετία του 1830 το είδος απέκτησε ετήσια σκηνή: έναν διαγωνισμό στιχουργίας συνδεδεμένο με το φεστιβάλ της Πιεντιγκρότα, που πήρε το όνομά του από μια εκκλησία στη συνοικία Μερτζελίνα της Νάπολης. Ο διαγωνισμός διεξαγόταν τακτικά μέχρι το 1950. Μετανάστες από τη Νάπολη και τον νότο μετέφεραν τα τραγούδια στο εξωτερικό περίπου μεταξύ 1880 και 1920, και περιοδεύοντες τενόροι, ανάμεσά τους ο Ενρίκο Καρούζο, τα κρατούσαν ζωντανά τραγουδώντας τη μουσική της γενέτειράς του ως encore.
O sole mio
Χρονολογείται από το 1898, με στίχους του Giovanni Capurro και μελωδία που αποδίδεται στον Eduardo di Capua. Το όνομα σημαίνει ο ήλιος μου. Η μελωδία αποδόθηκε αποκλειστικά στον di Capua για περίπου 75 χρόνια, ώσπου η κόρη του Alfredo Mazzucchi διεκδίκησε μερίδιο για τον πατέρα της και ένας δικαστής του Τορίνο συμφώνησε το 2002. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1920 στην Αμβέρσα χρησιμοποιήθηκε στη θέση του ιταλικού ύμνου, του οποίου η μουσική δεν είχε βρεθεί. Το It's Now or Never του Έλβις Πρίσλεϊ πήρε τη μελωδία του.
Torna a Surriento
Οι αδελφοί Ernesto και Giambattista De Curtis, ένας μουσικός και ένας ποιητής και ζωγράφος, δημιούργησαν αυτό το τραγούδι, του οποίου ο τίτλος σημαίνει Γύρνα στο Σορέντο. Η παράδοση τοποθετεί τη σύνθεσή του το 1902, όταν ο δήμαρχος του Σορέντο ζήτησε από τον Giambattista ένα τραγούδι για τον πρωθυπουργό Giuseppe Zanardelli, που έμενε στο Imperial Hotel Tramontano. Πιο πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει ότι οι αδελφοί το είχαν καταθέσει το 1894. Όπως και να έχει, είναι το μοναδικό τραγούδι της βραδιάς που ονομάζει την πόλη στην οποία κάθεστε. Ο Claude Aveling έγραψε τους αγγλικούς στίχους, Come Back to Sorrento.
Funiculì, Funiculà
Το 1880, στη γενέτειρά του Castellammare di Stabia, ο Luigi Denza μελοποίησε στίχους του δημοσιογράφου Peppino Turco που γιόρταζαν το νέο τελεφερίκ προς τον Βεζούβιο. Το τραγούδι παρουσιάστηκε στο Piedigrotta την ίδια χρονιά και τα έντυπα αντίτυπα του Ricordi ξεπέρασαν το ένα εκατομμύριο μέσα σε δώδεκα μήνες. Ο Richard Strauss και ο Nikolai Rimsky-Korsakov το πέρασαν και οι δύο για δημοτικό τραγούδι και το παρέθεσαν, ενώ ο Denza κέρδισε δίκη εναντίον του Strauss. Τραγουδήθηκε για πρώτη φορά στο ξενοδοχείο Quisisana στο Castellammare di Stabia.
Η Santa Lucia και τα μεταγενέστερα κλασικά
Η Santa Lucia είναι ένα παραδοσιακό ναπολιτάνικο τραγούδι που ο Teodoro Cottrau μετέφρασε στα ιταλικά και εξέδωσε στη Νάπολη το 1849 ως barcarola — το πρώτο ναπολιτάνικο τραγούδι που απέκτησε ιταλικούς στίχους. Το είδος συνέχισε να παράγει αγαπημένα κομμάτια και μετά το 1950, όπως το Malafemmena του Totò και τη Maruzzella του Renato Carosone. Ένα συναυλιακό ποτ-πουρί ναπολιτάνικων τραγουδιών μπορεί να καλύψει από τον 19ο αιώνα έως τον 20ό, γι' αυτό και το δεύτερο μέρος περνά με άνεση από μια barcarola σε μια μεταπολεμική μελωδία.
Caruso
Ο Lucio Dalla έγραψε το Caruso τη δεκαετία του 1980 ως φόρο τιμής στον τενόρο από τη Νάπολη. Ο Dalla έμεινε σε ένα ξενοδοχείο στο Sorrento, στο δωμάτιο όπου είχε μείνει ο Caruso λίγο πριν πεθάνει, και οι ιδιοκτήτες τού διηγήθηκαν τις τελευταίες ημέρες του τραγουδιστή. Το ρεφρέν δανείζεται από το Dicitencello vuje, ένα ναπολιτάνικο τραγούδι του 1930. Είναι ένα σύγχρονο τραγούδι με ναπολιτάνικες ρίζες και συχνά κλείνει μια συναυλία αυτού του είδους.
Γιατί ταιριάζουν τόσο καλά μετά την όπερα
Πολλά από αυτά τα τραγούδια είναι γραμμένα στην παράδοση των ναπολιτάνικων ρομάντζων, σε ύφος κοντά στην όπερα, γι' αυτό και οι τενόροι τα αντιμετωπίζουν ως ρεπερτόριο συναυλίας και όχι ως ελαφρύ διάλειμμα. Οι ίδιοι οι Three Tenors τραγούδησαν το «'O sole mio» μαζί ως χαρακτηριστικό τους κομμάτι, και το πρώτο μέρος αυτής της βραδιάς προετοιμάζει το αυτί: πρώτα οι άριες, έπειτα οι μελωδίες που βλάστησαν από την ίδια ιταλική φωνητική παράδοση.
Πηγές