De tweede helft
De liederen van Napels, uitgelegd
De liederen van Napels in de tweede helft van het concert voor nieuwkomers: waar canzone napoletana vandaan komt en wat de bekendste liederen zijn.
Reserveer uw plaatsen ↗Wat canzone napoletana is
Canzone napoletana is de naam voor liederen in het Napolitaans, meestal geschreven voor één stem, vaak een mannenstem, hoewel vrouwen ze ook zingen. Liefdesliederen en serenades overheersen, en veel ervan verlangen naar het Napels van weleer. Het is gecomponeerde populaire muziek en geen anoniem volkslied. Santa Lucia, Funiculì funiculà, Torna a Surriento en 'O sole mio zijn de titels die de meeste mensen kennen. De teksten zijn in het Napolitaans, dus ze verschillen van het standaarditaliaans, zelfs waar de betekenis gemakkelijk te raden is.
Een songfestival dat het genre vormgaf
Vanaf de jaren 1830 kreeg het genre een jaarlijks podium: een liedjeswedstrijd verbonden aan het Piedigrotta-festival, genoemd naar een kerk in de wijk Mergellina in Napels. De wedstrijd liep regelmatig tot 1950. Emigranten uit Napels en het zuiden brachten de liederen tussen ongeveer 1880 en 1920 overzee, en rondreizende tenoren, onder wie Enrico Caruso, hielden ze levend door de muziek van zijn geboortestad als toegift te zingen.
O sole mio
Gedateerd 1898, met verzen van Giovanni Capurro en een melodie toegeschreven aan Eduardo di Capua. De naam betekent mijn zon. De melodie bleef ongeveer 75 jaar lang alleen aan di Capua toegeschreven, tot de dochter van Alfredo Mazzucchi een aandeel opeiste voor haar vader en een rechter in Turijn in 2002 instemde. Bij de Olympische Spelen van 1920 in Antwerpen verving het het Italiaanse volkslied, waarvan de muziek niet was komen opdagen. Elvis Presleys It's Now or Never nam de melodie over.
Torna a Surriento
De broers Ernesto en Giambattista De Curtis, een musicus en een dichter en schilder, maakten dit lied, waarvan de titel Kom terug naar Sorrento betekent. De overlevering plaatst het ontstaan in 1902, toen de burgemeester van Sorrento Giambattista om een lied vroeg voor premier Giuseppe Zanardelli, die verbleef in het Imperial Hotel Tramontano. Recenter onderzoek suggereert dat de broers het in 1894 hadden gedeponeerd. Hoe dan ook, het is het enige lied van de avond dat de stad noemt waar u zit. Claude Aveling schreef de Engelse tekst, Come Back to Sorrento.
Funiculì, Funiculà
In 1880 zette Luigi Denza in zijn geboorteplaats Castellammare di Stabia verzen van de journalist Peppino Turco op muziek, ter ere van de nieuwe kabelbaan naar de Vesuvius. Het duo presenteerde het lied datzelfde jaar op Piedigrotta, en de gedrukte exemplaren van Ricordi gingen binnen twaalf maanden over de miljoen. Richard Strauss en Nikolai Rimsky-Korsakov zagen het beiden aan voor een volksliedje en citeerden het, en Denza won een rechtszaak tegen Strauss. Het werd voor het eerst gezongen in het Quisisana Hotel in Castellammare di Stabia.
Santa Lucia en de latere klassiekers
Santa Lucia is een traditioneel Napolitaans lied dat Teodoro Cottrau in het Italiaans vertaalde en in 1849 in Napels publiceerde als barcarola, het eerste Napolitaanse lied met een Italiaanse tekst. Het genre bleef ook na 1950 favorieten voortbrengen, zoals Totò's Malafemmena en Renato Carosone's Maruzzella. Een concertmedley van Napolitaanse liedjes kan van de 19e eeuw tot in de 20e eeuw reiken, en daarom gaat de tweede helft moeiteloos van een barcarola over in een naoorlogse melodie.
Caruso
Lucio Dalla schreef Caruso in de jaren tachtig als eerbetoon aan de tenor uit Napels. Dalla verbleef in een hotel in Sorrento, in de kamer waar Caruso kort voor zijn dood had gelogeerd, en de eigenaren vertelden hem over de laatste dagen van de zanger. Het refrein leent van Dicitencello vuje, een Napolitaans lied uit 1930. Het is een modern lied met Napolitaanse wortels, en het sluit vaak een concert van dit soort af.
Waarom ze goed passen na opera
Veel van deze liedjes zijn geschreven in de traditie van de Napolitaanse romances, in een stijl dicht bij opera, en daarom behandelen tenoren ze als concertrepertoire en niet als lichte ontspanning. De Three Tenors zelf zongen 'O sole mio samen als kenmerkend nummer, en de eerste helft van deze avond bereidt het oor voor: eerst aria's, dan de melodieën die uit dezelfde Italiaanse vocale traditie zijn gegroeid.
Bronnen