Druga część
Pieśni Neapolu wyjaśnione
Pieśni Neapolu w drugiej części koncertu dla nowicjuszy: skąd pochodzi canzone napoletana i jakie są jej najsłynniejsze utwory.
Zarezerwuj miejsca ↗Czym jest canzone napoletana
Canzone napoletana to nazwa pieśni w języku neapolitańskim, pisanej zazwyczaj na jeden głos, najczęściej męski, choć śpiewają ją również kobiety. Dominują pieśni miłosne i serenady, a wiele z nich tęskni za Neapolem minionych czasów. To skomponowana muzyka popularna, a nie anonimowa pieśń ludowa. Santa Lucia, Funiculì funiculà, Torna a Surriento i „'O sole mio" to tytuły, które zna większość. Słowa są w języku neapolitańskim, więc różnią się od standardowego włoskiego, nawet gdy sens łatwo odgadnąć.
Konkurs piosenki, który stworzył gatunek
Od lat 30. XIX wieku gatunek miał swoją coroczną scenę: konkurs kompozytorski związany z festiwalem Piedigrotta, nazwanym od kościoła w dzielnicy Mergellina w Neapolu. Konkurs odbywał się regularnie do 1950 roku. Emigranci z Neapolu i południa przenieśli te pieśni za ocean w latach około 1880–1920, a koncertujący tenorzy, wśród nich Enrico Caruso, podtrzymywali je przy życiu, śpiewając muzykę swojego rodzinnego miasta na bis.
O sole mio
Datowana na 1898 rok, ze słowami Giovanniego Capurro i melodią przypisywaną Eduardo di Capui. Nazwa oznacza „moje słońce". Melodia należała wyłącznie do di Capui przez około 75 lat, aż córka Alfreda Mazzucchiego upomniała się o udział dla swojego ojca, a sędzia w Turynie przyznał jej rację w 2002 roku. Na Igrzyskach Olimpijskich w Antwerpii w 1920 roku zastąpiła hymn Włoch, którego nut nie udało się odnaleźć. Elvis Presley wykorzystał jej melodię w It's Now or Never.
Torna a Surriento
Bracia Ernesto i Giambattista De Curtis, muzyk oraz poeta i malarz, stworzyli tę pieśń, której tytuł oznacza „Wróć do Sorrento". Tradycja umieszcza jej powstanie w 1902 roku, gdy burmistrz Sorrento poprosił Giambattistę o pieśń dla premiera Giuseppe Zanardellego, który zatrzymał się w Imperial Hotel Tramontano. Nowsze badania sugerują, że bracia złożyli ją w 1894 roku. Tak czy inaczej, to jedyna pieśń wieczoru, która wymienia miasto, w którym siedzisz. Claude Aveling napisał angielskie słowa, Come Back to Sorrento.
Funiculì, Funiculà
W 1880 roku w swoim rodzinnym mieście Castellammare di Stabia Luigi Denza umieścił wersy dziennikarza Peppino Turco, sławiące nowy funikular na Wezuwiusz. Duet zaprezentował je na festiwalu Piedigrotta w tym samym roku, a drukowane egzemplarze Ricordiego przekroczyły milion w ciągu dwunastu miesięcy. Richard Strauss i Nikołaj Rimski-Korsakow wzięli ją za pieśń ludową i zacytowali, a Denza wygrał proces ze Straussem. Po raz pierwszy zaśpiewano ją w Hotelu Quisisana w Castellammare di Stabia.
Santa Lucia i późniejsze klasyki
Santa Lucia to tradycyjna neapolitańska pieśń, którą Teodoro Cottrau przetłumaczył na włoski i opublikował w Neapolu w 1849 roku jako barkarolę — pierwsza neapolitańska pieśń z włoskim tekstem. Gatunek nadal rodził przeboje po 1950 roku, takie jak Malafemmena Totò i Maruzzella Renato Carosone. Koncertowy medley neapolitańskich pieśni może sięgać od XIX wieku po XX, dlatego druga część płynnie przechodzi od barkaroli do powojennej melodii.
Caruso
Lucio Dalla napisał Caruso w latach 80. jako hołd dla tenora z Neapolu. Dalla zatrzymał się w hotelu w Sorrento, w pokoju, w którym Caruso mieszkał krótko przed śmiercią, a właściciele opowiedzieli mu o ostatnich dniach śpiewaka. Refren zapożycza z Dicitencello vuje, neapolitańskiej pieśni z 1930 roku. To nowoczesna pieśń o neapolitańskich korzeniach, która często zamyka koncert tego rodzaju.
Dlaczego dobrze brzmią po operze
Wiele z tych pieśni powstało w tradycji neapolitańskich romansów, w stylu bliskim operze, dlatego tenorzy traktują je jako repertuar koncertowy, a nie lekką rozrywkę. Sami Trzej Tenorzy śpiewali razem „O sole mio" jako swój utwór popisowy, a pierwsza część tego wieczoru przygotowuje ucho: najpierw arie, potem melodie, które wyrosły z tej samej włoskiej tradycji wokalnej.
Źródła